Қайғылы статистика бүгін Үкімет үйінде өткен Қазақстан
Республикасы Президенті жанындағы Әйелдер істері және
отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысында
мәлім болды.
Өмір адамға бір-ақ рет беріледі. Сондықтан да жарық дүниеден қымбат
ештене жоқ. Алайда оны жан-тәнімен терең сезіне тұра саналы түрде
өзін-өзі өлімге қиятындар көп. Адамдардың бұлай өзін-өзі өлтіруі
негізінен суицид деп аталады.
Ең өзекті мәселенің біріне айналды. Қазіргі қоғамда өз-өзіне қол жұмсау
мәселесі өзекті болып, оған аса мән беріліп отыр, себебі суицид
фактілері жылдан-жылға өсуде, әсіресе жасөспірімдер мен балалардың
арасындағы өз-өзіне қол жұмсаудың тұрақты өсуі алаңдатушылық туғызып
отырғаны анық жайт. Сондықтан да болса керек, суицид сияқты сақтанбаса
болмайтын кеселден кәмелетке толмағандарды толық хабарлы қылу, өкінішті
жайттың алдын алудың жолын іздеу бүгінгі күннің маңызды мәселесі
саналады.
Өзін-өзі өлтіру – адам баласы
жаратылғалы жалғасып келеді. КСРО кезінде бұл мәселе жабық қаралатын.
1926 жылдары Кеңес елдерінде 100 мың адамға шаққандағы өз-өзіне қол
жұмсау көрсеткіші 7,8 адамды құрады. 1930 жылы Санақ жөніндегі
мемлекеттік комитеті өз-өзіне қол жұмсағандармен айналысатын секторды
жауып, бұл жұмысты психиатрларға тапсырды. Неге десеңіз, өз-өзіне қол
жұмсағандарға ақыл-есі кеміс, психикалық ауру деп баға берілді. Сол
кезеңде АҚШ-та да өзін өлімге қиып, одан аман қалғандар жазасын өтеуге
түрмеге қамалды. Аустрия мамандарының дүниежүзілік денсаулық сақтау
ұйымында (ДДҰ) жасаған баяндамасы бойынша, бүгінгі күні соғыс пен қанды
қылмыстарға қарағанда әлемде өз-өзіне қол жұмсау салдарынан өлетін
адамдар көп екен. Әлемде жыл сайын шамамен бір миллиондай адамның
өз-өзіне қол жұмсап, 10-20 миллиондай адамның өз өмірлерін қиюға әрекет
жасайтындығы соның айғағы. Тіпті, әр 40 секунд сайын дүниежүзінде бір
кісінің өз өмірін қиятындығы бұл өлімнің қаншалықты жиі кездесетіндігін
көрсетеді.
Бұл туралы Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Әйелдер
істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның
отырысы барысында Білім және ғылым вице-министрі С.Ырсалиев мәлім етті.
Түбіне жеткен өркөкіректік. Кегжиген басы тіпті жүрегі
қалап тұрған жанның алдында да иілмеді-ау. Мүмкін ол шынын айтқан
шығар… мүмкін ол шарасыздықтан кеткен шығар. Мейлі, ол тіпті қыз болып
еркелеген шығар. Іздесін, сағынсын деген шығар. Кешіре салса несі кетер
еді?
Енді міне қуықтай бөлмеде азынаған суық пен аңырайған жан дүниесі егіз талап, бұрышта бүрісіп жатыр. Кенет телефоны шыр етті.
-Алло, Қайнар қайдасың? Далаға шық! Қар жауып тұр…
Өмір деген – күйбең
тіршілік. Қуанышы мен өкініші, қызығы мен күйініші қатар алмасып келетін
тіршілікте адам жүйкесіне салмақ түсіретін нәрсе көп. Дегенмен біздер
жүйке талшықтарының қандай күй кешіп, қаншалықты «қартайып» жатқанын
біле бермейміз. Сол себепті болар, психолог-мамандар көмегіне
жүгінбейміз. Арамызда, тіпті, психолог алдына мүлде бармаған адамдар да
бар. Есесіне елімізде өз-өзіне қол салушылар көп және мұндай қайғылы
оқиға жыл санап көбейіп барады.
Ақпанның 1 күні Крупская орта мектебінде «Жасөспірімдер арасында
суицидтің алдын алу» атты тақырыпта семинар өтті. Жиынға аудандық білім
бөлімінің бастығы Нұржан Әбдікәрімов, ШҚО, БАИ директорының орынбасары
Майра Омарбекова, ШҚМУ психология кафедрасының оқытушысы, педагогика мен
психология магистрі Ақмарал Назбиева, облыстық психоневрологиялық
диспансерінің бөлім меңгерушісі, дәрігер Тамара Насырова, ата-аналар,
психологтар, аудан және ауыл мектептерінің мұғалімдері, білім бөлімінің
мамандары және баспасөз өкілдері қатысты.
Соңғы кезде мектептерде оқушылардың бір-біріне әлемжеттік көрсетіп, ақша
жинау, «салық» салу мәселесі өте жиілеп кетті. Тіпті бұл мәселе
Елбасымыздың халықпен тікелей эфир арқылы жүздесуінде де көтерілді.
Тараз қаласынан соғылған қоңырауда мектеп жасындағы жасөспірімдерден
құрылған қылмыстық топтардың көбейгендігі айтылды. Дәл осындай оқиғалар
батыс аймақтарда бірнеше рет қайталанды. Бүгінгі күнде қоғамды алаңдатып
отырғаны — мектептерде әлімжеттіктің етек жайып бара жатқандығы
Балаларды өзіне қол салуға кім мәжбүрледі? Дүниежүзілік денсаулық
сақтау ұйымы әлем елдерін өз-өзіне қол салудың алдын-алу бағдарламасын
жасауға шақырып отыр. Бұл - мәжбүрлі шара. Дүниежүзі бойынша жыл сайын
тоғыз жүз мыңға жуық адам өз еркімен өмірден қош айтысады екен.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтеріне қарағанда, соңғы
елу жылда әлем бойынша өз-өзіне қол салғандар саны бір жарым есе
артыпты.
ДСҰ сарапшыларының пікірінше, бүгінгі таңда бұл жекелеген адамның
немесе отбасының ғана емес, қоғамдық денсаулық сақтау саласының ортақ
проблемасына айналған. Бұл халқы тығыз орналасқан Азияда ғана емес,
әлеуметтік жағдайлары жақсы Еуропа елдерінде де күрделі сипат алған.
Еуропада өз-өзіне қол салған 15 пен 35 жас аралығындағы адамдардың саны
жол апатынан қаза болғандардан кейін екінші орында көрінеді.